یادداشت: ترجمه‌های فارسیِ زیرِ عبارات عربی در این متن، توسط مدل افزوده شده‌اند و جزو سخنان استاد نیستند.
آغاز جلسه و سلام بر امام زمان
اللهم صل علی محمد و آل محمد و عجل فرجهم. بسم الله الرحمن الرحیم، و به او استعانت می‌جوییم.
«بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَـٰنِ ٱلرَّحِيمِ» (سورهٔ فاتحه، آیهٔ ۱)
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): به نام خداوند بخشندهٔ مهربان.
«ٱلسَّلَامُ عَلَيْكَ يَا دَاعِيَ ٱللَّهِ وَرَبَّانِيَّ آيَاتِهِ»
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): سلام بر تو، ای دعوت‌کننده به‌سوی خدا و ای ربّانیِ آیات او.
«سَلَامٌ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ ٱللَّهِ»
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): سلام و رحمت خدا بر شما باد.
دوستان ما را رها نمی‌کنند. پای در این قصهٔ ادعیه و دستورها که گذاشتیم، هرچه بخواهیم بگریزیم می‌گویند آتش به مالمان زده‌ایم. عزیزان پی‌درپی می‌پرسند و ما ناگزیر پاسخ می‌دهیم؛ و پاسخ که بیاید، رشته درازتر می‌شود.
چشم‌زدن و دستور امام صادق علیه‌السلام
یکی از دوستان پرسید: اگر خود ما در معرض چشم‌زدن قرار گرفتیم چه کنیم؟ نه چشم‌خوردن؛ چشم‌زدن. احساس کرده‌ایم که اکنون، برای نمونه، کودکمان را چشم می‌زنیم؛ شیرین‌زبانی کرده و در چشم ما افتاده است. دستوری هست؟
هست. در مصباح کفعمی، صفحهٔ دویست‌وبیست، از امام صادق علیه‌السلام روایت شده که چه کسی از چشم‌خوردن بترسد و چه از چشم‌زدن؛ هر دو مورد را همین دستور در بر می‌گیرد. فرموده‌اند همان دم، سه مرتبه بگوید:
«مَا شَاءَ ٱللَّهُ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِٱللَّهِ ٱلْعَلِىِّ ٱلْعَظِيمِ»
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): آنچه خدا خواست [همان شود]؛ هیچ نیرویی نیست مگر به خدای بلندمرتبهٔ بزرگ.
در این صورت، «العلی العظیم» نیز همراه عبارت است. یا دست را بالا بیاورد و به کف دست، سه بار بگوید:
«مَا شَاءَ ٱللَّهُ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِٱللَّهِ»
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): آنچه خدا خواست [همان شود]؛ هیچ نیرویی نیست مگر به خدا.
اینجا که کف دست را بالا می‌آورد، «العلی العظیم» در عبارت نیست. چه اسراری در این دو صورت نهفته است، امام صادق علیه‌السلام که فرموده‌اند می‌دانند؛ ما بی‌خبریم.
دعای پدر و مادر در حق فرزند در صحیفهٔ سجادیه
عزیزی دیگر سخت اصرار داشت که در خصوص هدایت فرزند، آیا دستورالعملی هست که در کنار کارهای تربیتیِ خودمان کمک‌حال باشد؟
هست. یکی دعای بیست‌وپنجم صحیفهٔ سجادیه است؛ دعایی عظیم‌الشأن. عنوانش همین است: دعای پدر و مادر در حق فرزند. دعای پیش از آن، دعای بیست‌وچهارم صحیفه، دعای فرزندان برای پدر و مادر است؛ و دعای بیست‌وپنجم، دعای پدر و مادر برای فرزند. دعایی شیرین است.
یادگاری از آیت‌الله بهجت در حرم امام رضا
در کنار آن، هدیه‌ای نیز تقدیم می‌کنم. یک‌بار نیز، در بحثی دیگر، دوستان پرسیده بودند و همان‌جا گفته بودم.
روزی در محضر آقا، امام رئوف، بودیم. ان‌شاءالله سال نو هم که در راه است، توفیق شود همه به زیارت این عزیز مشرف شویم. روبه‌روی ضریح نشسته بودم و حال خوشی نیز دست داده بود. دیدم پسر آقای بهجت کنار دست ماست. سلام و علیک کردیم. گفتیم ما پدر شما را بسیار آزرده‌ایم. گفت‌وگو کردیم. گفتم حالا که اینجا گرد آمده‌ایم، یادگاری از پدرتان برای ما بگویید.
ایشان درنگی کرد؛ و سخن همان نماز هدایت فرزند بود که بهتر است پدر بخواند. در کتاب «بهجت و دعا» آمده؛ سفارش خود آقای بهجت است. در کتاب مکارم‌الاخلاق نیز آمده؛ حدیث امام صادق علیه‌السلام است.
داستان مردی در قم و ثمر نماز هدایت فرزند
پسر آقای بهجت فرمود مردی در قم زندگی می‌کرد. چند فرزند داشت، دختر و پسر، بسیار؛ و همه‌شان نیک بودند: باادب، تحصیل‌کرده، اهل هدایت و اهل خیر. برای همه شگفت بود که همهٔ فرزندان این آقا چنین سر به راه باشند.
از پدرشان پرسیدند شما چگونه این‌همه فرزند را چنین نیک تربیت کردید؟ فرمود هرچه هست کار پدر شماست؛ یعنی آقای بهجت. گفتند چگونه؟ گفت رمزش این است که همان اوایل که صاحب فرزند شده بودم به محضر پدر شما رسیدم. نخستین دستور را خواستم؛ مرا به نماز هدایت فرزند توصیه کردند.
البته آقای بهجت می‌فرمودند مادر نیز می‌تواند این نماز را برای شفای بیماری فرزندش بخواند. دقت بفرمایید: برای شفای بیماری کودک، مادر بخواند؛ برای هدایت فرزند، پدر.
آقای بهجت فرموده بودند می‌توانی چهار رکعت، دو تا دو رکعتی، هر دو رکعت به یک سلام. این چهار رکعت را می‌توانی به جای چهار رکعت نماز شبت نیز بخوانی. آن مرد می‌گفت ما انجام دادیم؛ مداومت بر این نماز در سحرها، به جای نماز شب، ثمره‌اش همین حال فرزندان ما شد.
کیفیت نماز چهاررکعتی هدایت فرزند
دو تا دو رکعتی است. شمارهٔ آیات را می‌گویم؛ رجوع کنید. در هر رکعت، پس از حمد، ده بار آیاتی را باید تلاوت کنید؛ ده بار.
در رکعت نخست، پس از حمد، آیهٔ صدوبیست‌وهشت سورهٔ بقره را ده بار تکرار کنید:
«رَبَّنَا وَٱجْعَلْنَا مُسْلِمَيْنِ لَكَ وَمِن ذُرِّيَّتِنَآ أُمَّةً مُّسْلِمَةً لَّكَ وَأَرِنَا مَنَاسِكَنَا وَتُبْ عَلَيْنَا ۖ إِنَّكَ أَنتَ ٱلتَّوَّابُ ٱلرَّحِيمُ» (سورهٔ بقره، آیهٔ ۱۲۸)
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): پروردگارا، ما را دو مسلمانِ فرمانبردارِ خویش گردان، و از نسل ما امتی مسلمان و فرمانبردار خود پدید آر، و مناسکمان را به ما بنمای، و بر ما ببخشای؛ که تویی توبه‌پذیر مهربان.
آیهٔ دیگر را نیز اگر بخواهید در کتاب بنگرید، آیهٔ هفتادوچهار سورهٔ فرقان است. ده بار این را تکرار کنید. سپس برمی‌خیزید و رکعت سوم را — یعنی دو رکعت دیگر را — آغاز می‌کنید. پس از حمد، در رکعت نخستِ این دو رکعت، همان آیهٔ هفتادوچهار سورهٔ فرقان را دوباره ده بار می‌خوانید:
«وَٱلَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنَا هَبْ لَنَا مِنْ أَزْوَٰجِنَا وَذُرِّيَّٰتِنَا قُرَّةَ أَعْيُنٍ وَٱجْعَلْنَا لِلْمُتَّقِينَ إِمَامًا» (سورهٔ فرقان، آیهٔ ۷۴)
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): و آنان که می‌گویند پروردگارا، از همسران و فرزندانمان به ما روشنیِ چشم ببخش، و ما را پیشوای پرهیزگاران گردان.
آیه‌ای شیرین است؛ بسیار زیبا.
و در رکعت چهارم، پس از حمد، ده بار آیهٔ پانزده سورهٔ احقاف را تکرار می‌کنید؛ از «ربّ أوزعنی» تا انتها:
«وَوَصَّيْنَا ٱلْإِنسَٰنَ بِوَٰلِدَيْهِ إِحْسَٰنًا ۖ حَمَلَتْهُ أُمُّهُۥ كُرْهًا وَوَضَعَتْهُ كُرْهًا ۖ وَحَمْلُهُۥ وَفِصَٰلُهُۥ ثَلَٰثُونَ شَهْرًا ۚ حَتَّىٰٓ إِذَا بَلَغَ أَشُدَّهُۥ وَبَلَغَ أَرْبَعِينَ سَنَةً قَالَ رَبِّ أَوْزِعْنِىٓ أَنْ أَشْكُرَ نِعْمَتَكَ ٱلَّتِىٓ أَنْعَمْتَ عَلَىَّ وَعَلَىٰ وَٰلِدَىَّ وَأَنْ أَعْمَلَ صَٰلِحًا تَرْضَىٰهُ وَأَصْلِحْ لِى فِى ذُرِّيَّتِىٓ ۖ إِنِّى تُبْتُ إِلَيْكَ وَإِنِّى مِنَ ٱلْمُسْلِمِينَ» (سورهٔ احقاف، آیهٔ ۱۵)
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): و انسان را به نیکی به پدر و مادر سفارش کردیم. مادرش او را با رنج باردار شد و با رنج نهاد. و بارداری و از شیر گرفتنش سی ماه است. تا چون به نیروی کامل خود برسد و به چهل سالگی درآید گوید: پروردگارا، در دلم افکن که نعمتت را که بر من و بر پدر و مادرم ارزانی داشته‌ای سپاس گزارم، و کار شایسته‌ای کنم که از آن خشنود شوی، و برای من در نسل من صلاح قرار ده. من به تو بازگشتم و من از مسلمانانم.
این را ده بار. وقتی رکعت چهارم تمام شد، یعنی دو رکعت دوم را نیز سلام دادید، دوباره همان آیهٔ هفتادوچهار فرقان را ده بار می‌گویید. اتمام نماز.
اگر کسی اکنون فرصت نوشتن نیافت یا از قلم افتاد، از صوت همین جلسه می‌تواند پیاده کند؛ و در همان کتاب نیز که مرجعش را گفتم هست. نمازی شگفت است؛ بسیار شیرین.
دعای درع حصینه برای امان از بلا
دعای دیگری نیز هست که آقای بهجت بسیار به آن سفارش می‌کردند. فرموده‌اند مقدمهٔ این دعا یک صلوات بفرستید و آخرش نیز یک صلوات؛ یعنی این دعا را سه بار، میان دو صلوات، بخوانید. این دعا به درع حصینه معروف است. فرموده‌اند اگر صبح و شب این را بخوانید از هر بلایی محفوظید؛ در امان الهی هستید. صبح و شب صلوات می‌فرستید، سپس دعایش را — به همین کوتاهی — سه بار:
«ٱللَّهُمَّ ٱجْعَلْنِى فِى دِرْعِكَ ٱلْحَصِينَةِ ٱلَّتِى تَجْعَلُ فِيهَا مَن تُرِيدُ»
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): خدایا، مرا در زرهٔ استوار خود قرار ده؛ همان زره‌ای که هر که را بخواهی در آن می‌نهی.
نماز جعفر طیّار و گره‌های کور
باری در محضر عزیز، آقای بهجت، بودیم. بسیاری می‌آمدند و مشکلاتشان را می‌گفتند. دیدیم که آقای بهجت مشکلات پیچیده را — و این را چندین بار دیدیم؛ مشکلات بسیار پیچیده است — صراحتاً می‌فرمود گرهٔ مشکلات پیچیده و سخت و دشوار، گره‌های کور، را نماز جعفر طیّار باز می‌کند. مخصوصاً برای ازدواج تأکید می‌کردند به نماز جعفر طیّار.
اگر کسی بتواند آن را به امام هدیه کند، نوری بر نور است. هرچه بتواند. می‌تواند هر روز بخواند؛ نوری بر نور. نه هفته‌ای یک‌بار. دیرترینش ماهی یک‌بار. روایت داریم که وسعت رزق نیز می‌آورد. نماز جعفر طیّار را امام رضا علیه‌السلام به جای چهار رکعت نماز شبشان، چهار رکعت نخست را جعفر طیّار می‌خواندند؛ چون چهار رکعت است.
دعای حافظه و حکایت درس آقای سراج
دو سه هدیهٔ دیگر نیز تقدیم می‌کنم که شیرین‌اند و به کار می‌آیند. دعای حافظه. برخی دوستان می‌پرسند برای حافظه چه کنیم.
خدا آقای سراج را رحمت کند. پای منبر این استاد بزرگوار که می‌رفتیم، بسیار در کلاس درس ایشان می‌نشستم. نخست می‌نوشتم؛ بی‌تفاوت نبودم، می‌نوشتم. هر جلسه که می‌آمدیم می‌پرسید: جلسهٔ پیش چه گفتم؟ شما بگویید. روزی هیچ‌کس نتوانست بگوید. به من گفت شما بگویید. از سیر تا پیاز آنچه آقای سراج گفته بود باز گفتم. چندان لذت برد که گفت می‌خواستم از ناراحتی کلاس را تعطیل کنم؛ اما به خاطر ایشان این کلاس را ادامه می‌دهم. شما همیشه باش؛ خلاصهٔ درس پیش را نخست بگو.
برکت این کار را از چه داشتم؟ همین دعای حافظه. در تعقیبات مشترک مفاتیح هست. هراس نکنید که کجاست؛ همان‌جاست. این دعا را پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله به امیرالمؤمنین علیه‌السلام تعلیم داد: پس از هر نمازت بخوان. مولا فرمود نشد که این دعا را که خواندم، چیزی را یک‌بار بخوانم و از یادم برود. یک‌بار می‌خواندم و دیگر از ذهن نمی‌رفت. همان دعای معروف:
«سُبْحَانَ مَن لَا يَعْتَدِى عَلَىٰ أَهْلِ مَمْلَكَتِهِ سُبْحَانَ مَن لَا يَأْخُذُ أَهْلَ ٱلْأَرْضِ بِأَلْوَانِ ٱلْعَذَابِ سُبْحَانَ ٱلرَّءُوفِ ٱلرَّحِيمِ ٱللَّهُمَّ ٱجْعَلْ لِى فِى قَلْبِى نُورًا وَبَصَرًا وَفَهْمًا وَعِلْمًا إِنَّكَ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ»
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): منزه است آن‌که بر اهل قلمروش ستم نمی‌کند. منزه است آن‌که اهل زمین را به گونه‌گون عذاب نمی‌گیرد. منزه است آن مهربانِ بخشاینده. خدایا، در دلم نور و بینایی و فهم و دانش قرار ده؛ که تو بر هر چیز توانایی.
آیهٔ نور و ماه نور مهدی فاطمه
و در خصوص آیهٔ نور. پیش‌تر نیز گفته‌ام؛ از بزرگانمان داریم که ماه قمری که آغازش جمعه باشد، آن ماه سرتاسر به نور مهدی فاطمه صلوات‌الله‌علیهما روشن است. و اگر کسی بخواهد به نور مهدی فاطمه منوّر شود، در آن ماه که سرتاسرش به نور آقاست، دویست‌وپنجاه‌وشش بار — به عدد ابجد «نور» — آیهٔ نور را بخواند. آیهٔ سی‌وپنج سورهٔ نور است:
«ٱللَّهُ نُورُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ۚ مَثَلُ نُورِهِۦ كَمِشْكَوٰةٍ فِيهَا مِصْبَاحٌ ۖ ٱلْمِصْبَاحُ فِى زُجَاجَةٍ ۖ ٱلزُّجَاجَةُ كَأَنَّهَا كَوْكَبٌ دُرِّىٌّ يُوقَدُ مِن شَجَرَةٍ مُّبَٰرَكَةٍ زَيْتُونَةٍ لَّا شَرْقِيَّةٍ وَلَا غَرْبِيَّةٍ يَكَادُ زَيْتُهَا يُضِىٓءُ وَلَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نَارٌ ۚ نُّورٌ عَلَىٰ نُورٍ ۗ يَهْدِى ٱللَّهُ لِنُورِهِۦ مَن يَشَآءُ ۚ وَيَضْرِبُ ٱللَّهُ ٱلْأَمْثَٰلَ لِلنَّاسِ ۗ وَٱللَّهُ بِكُلِّ شَىْءٍ عَلِيمٌ» (سورهٔ نور، آیهٔ ۳۵)
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): خدا نور آسمان‌ها و زمین است. مَثَل نور او چون چراغدانی است که در آن چراغی باشد؛ آن چراغ در آبگینه‌ای است؛ آن آبگینه گویی ستاره‌ای درخشان است که از درخت خجستهٔ زیتونی افروخته می‌شود، نه شرقی و نه غربی؛ نزدیک است روغنش روشنی دهد هرچند آتشی به آن نرسیده باشد. نوری بر نور. خدا هر که را بخواهد به نور خویش راه می‌نماید، و خدا برای مردم مَثَل‌ها می‌زند، و خدا به هر چیز داناست.
چنین ماهی را ندیده‌ایم، یا حواسمان نبوده است. یکی از اساتید ما؛ خودم این کار را کردم. نمی‌دانید چه برکاتی از آن دیدم. به هرکه نیز گفتم آمد گفت حاج آقا دستتان درد نکند؛ زندگی ما نوری بر نور شد.
چهارده بار آیهٔ نور هدیه به امام حسن
هر شب پیش از خواب، چهارده بار آیهٔ نور — همان آیهٔ سی‌وپنج سورهٔ نور — را بخوانید و به امام حسن علیه‌السلام هدیه کنید. شگفت است. تأثیرات شگفتی در آن هست.
چهارصد بار آیهٔ نور در حرم امام رضا
اگر کسی حالش را داشت و بسیار دوست داشت هدیه‌ای اساسی بدهد — ان‌شاءالله شب عید که می‌رویم، شما نیز دعا کنید به امام رضا علیه‌السلام بدهد و آقا حسابی تحویلش بگیرد — در حرم امام رضا، چهارصد بار در یک مجلس، چهارصد بار آیهٔ نور را بخواند و به امام رضا علیه‌السلام هدیه کند. یک‌بار، یک روز که انجام دادم، نزدیک چهار ساعت طول کشید. اگر دیدید نمی‌توانید، خود را خسته نکنید؛ هر بار که به زیارت می‌روید چندتایی بخوانید تا در نهایت، در همان چند روزی که محضر آقا هستید، چهارصد بار تمام شود. اما بهتر است در یک مجلس باشد.
ذکر اعظم: المستغاث بک یا صاحب‌الزمان
حوصله‌تان نیز سر رفت؛ و حیف است این را نگویم. چند بار مردّد شدم که بگویم یا نه.
روزی در محضر آقای شوشتری بودیم؛ شاگرد آقای حافظیان، که شاگرد بلافصل آقای نخودکی بود. از ایشان ذکر اعظم خواستیم. خودم باز برکات شگفتی از این ذکر دیدم. می‌گویند آتش به مالمان زده‌ایم؛ دیگر تمامش کنیم و بگذرد.
ایشان فرمودند برای هر کاری که می‌خواهی، کار سنگین: من همیشه پیش از منبرم سه بار می‌گویم. کار سنگینی می‌خواهی بکنی، سه بار بگو:
«ٱلْمُسْتَغَاثُ بِكَ يَا صَاحِبَ ٱلزَّمَانِ»
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): ای صاحب‌الزمان، به تو پناه می‌جوییم و از تو فریادرسی می‌خواهیم.
همین.
آقای ناصری، روحش شاد، آیت‌الله ناصری، روزی در محضرشان بودیم؛ ایشان به این شکل فرمودند که این ذکر اعظم است. به کلاس‌های اخلاقشان در اصفهان که می‌رفتیم فرمود بگویید:
«يَا صَاحِبَ ٱلزَّمَانِ أَغِثْنِى يَا صَاحِبَ ٱلزَّمَانِ أَدْرِكْنِى»
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): ای صاحب‌الزمان فریادم رس؛ ای صاحب‌الزمان درسیابم.
از این دو ذکر، خودم به‌شخصه برکات بسیار دیدم.
یا مقیل العثرات پیش از نماز
یادگاری هم از آقای فاطمی‌نیا بگویم. محضرشان که می‌رفتیم، روزی — یادتان هست — بسیار سر و سرّی می‌گفت: عمل می‌کنی یا نه؟ نمی‌دانم بگویم یا نه؛ این‌گونه آدم را داغ می‌کرد.
پیش از نمازهایتان. اگر دقت کرده باشید من همیشه می‌گویم؛ برکت خاصی دارد. آقای فاطمی‌نیا فرمود پیش از نمازهایتان بگویید:
«يَا مُقِيلَ ٱلْعَثَرَاتِ»
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): ای برطرف‌کنندهٔ لغزش‌ها.
یعنی ای برطرف‌کنندهٔ زشتی‌ها. یک‌بار آقای فاطمی‌نیا فرمود یک بار که سخت نیست.
سلام بر امام در هر مقام
و آخرین هدیه را از یکی از اساتید بسیار وزین و باعظمت‌مان بگویم؛ غول عرفان و فلسفه است، و بهترین شاگرد علامه، و از عظمت‌های بهجت؛ بسیار از ایشان بهره برده‌ایم. فرموده‌اند امام را در هر مقامی سلام بدهی، آقا همان لحظه در آن مقام به تو توجه می‌کند.
برای نمونه، می‌خواهی به نماز بایستی — خودم همیشه همین کار را می‌کنم — امام زمان را در مقام مصلّی سلام بده. در زیارت آل یاسین هست:
«ٱلسَّلَامُ عَلَيْكَ حِينَ تُصَلِّى وَتَقْنُتُ»
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): سلام بر تو آن‌گاه که نماز می‌گزاری و قنوت می‌خوانی.
سپس برکاتش را بنگرید.
یا منبری‌ها که می‌خواهند منبر بروند و آیات را بپرورانند، حقایق را بیان کنند و دعوت الی الله کنند، پیش از شروع بگویند همان را که همیشه می‌گوییم:
«ٱلسَّلَامُ عَلَيْكَ يَا دَاعِيَ ٱللَّهِ وَرَبَّانِيَّ ٱلْآيَاتِ»
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): سلام بر تو، ای دعوت‌کننده به‌سوی خدا و ای ربّانیِ آیات.
این نیز هدیه‌ای از سوی ماست.
بستن سفره
اکنون بسیار شده است. نمی‌دانم چه شده که پس از سی سال سرریز می‌شود؛ پرسش‌ها و اصرار برخی دوستان سبب شده است. امیدوارم بتوانیم این سفره را جمع کنیم. صلوات بفرستید.
«ٱللَّهُمَّ صَلِّ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَعَجِّلْ فَرَجَهُمْ»
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): خدایا، بر محمد و خاندان محمد درود فرست و در فرجشان شتاب کن.
یادداشت پایانی: متن حاضر از پیاده‌سازی ماشینی گفتار (ASR) تهیه و برای مطالعهٔ کتابی ویرایش شده است. ترجمه‌های فارسیِ زیر عبارات عربی توسط مدل افزوده شده‌اند و جزو سخنان استاد نیستند. گفتار حاضران، پرسش‌وپاسخ‌های پس از درس و صداهای جانبی حذف شده‌اند. تقسیم‌بندی‌های فنی Segments در متن نهایی آورده نشده است.