یادداشت: ترجمه‌های فارسیِ زیرِ عبارات عربی در این متن، توسط مدل افزوده شده‌اند و جزو سخنان استاد نیستند.
بلع غذای لای دندان در روزه
از رهبری استفتا شده اگر از سحری غذایی لای دندان مانده و در روز بی‌التفات بلع شود، آیا روزه باطل است؟ پاسخ: اگر ملتفت نبوده‌اید که غذا مانده، و هنگام فروبردن نیز عمد نبوده و سهواً وارد حلق شده، قضا ندارد. اما اگر می‌دانستید و عمداً فروبردید، قضا دارد. مزه‌مزه برای رفع عطش نیز بی‌اشکال است به شرط آنکه آب فرو نرود و بیرون ریخته شود؛ اگر بدانید فرو می‌رود جایز نیست.
صوموا تصحوا؛ روزه و سلامت
از اسرار روزه حدیث کوتاه «صوموا تصحوا» است: روزه بگیرید تا سالم بمانید. پیوند جوع با سلامت بدن شگفت است. پزشکان نیز گفته‌اند با رسیدن روزه به حدود سی روز بدن معتدل‌تر می‌شود و سموم دفع می‌گردد؛ روزهای نخست ضعف است و سپس آمادگی. پیامبر می‌فرماید اگر سلامت می‌خواهی روزه بگیر؛ حکمت‌هایش را جز اهلش تمام درنمی‌یابند.
صوم قطع نه صوم وصل؛ توسط
این صوم باید صوم قطع باشد نه صوم وصل. صوم وصل آن است که پس از افطار تا فردا هیچ نخورد و روزهٔ فردا را به دیروز بچسباند؛ حرام است و روزه باطل. شارع که گفته نخور، هنگام افطار می‌گوید بخور — به حد توسط. حاجی سبزواری در اسرار روزه بر توسط تأکید می‌کند: نه چندان که از پا بیفتی و نه چندان که جان نماند. با توسط، اعتدال امزجه پدید می‌آید. گفته‌اند اهل‌بیت جز به قتل نمی‌مردند و انبیای پیشین عمرهای دراز داشتند چون علمِ کی خوردن و کی خوابیدن داشتند و بدن معتدل می‌شد.
ثمرهٔ اعتدال مزاج
چون مزاج معتدل شود، خطاط و مداح و سخنران و مدیر کارهای خارق‌العاده می‌کنند و خود در شگفت می‌مانند. باز تأکید به توسط است. پس از فطر که روزه‌اش حرام است، شش روز روزهٔ شوال مستحب است تا اعتدال رها نشود. از ذی‌قعده تا دهم ذی‌حجه چلهٔ کلیمی است — حدود سی‌ونه چهل روز — و بهترین عمل در آن روزه است؛ عید قربان روزه‌اش حرام. پس از آن محرم می‌آید؛ شرع «چلهٔ حسینیه» ندارد اما جابر از شهادت تا اربعین چهل روز روزه گرفت و بر قبر افطار کرد و غش کرد. این چهل‌چهل بدن را عادت می‌دهد.
روزه تنظیم ساعات خوردن است
آیت‌الله بهجت می‌فرمود روزه نخوردن نیست، تنظیم ساعات خوردن است؛ چنان‌که نماز شب نخوابیدن مطلق نیست، تنظیم خواب است. بدن معتدل بارهای سنگین معرفت را برمی‌دارد؛ گاه زور معلم نمی‌فهماند چون مزاج معتدل نیست، و گاه کشف نیمه‌شب رخ می‌دهد چون اعتدال امزجه از جوع آمده است. دقایق بیشتر بماند برای بعد.
«اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ»
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): خدایا بر محمد و خاندان محمد درود فرست.
عمد و سهو در مفطرات
مرز بطلان، علم و عمد است نه صرف وقوع بلع. سهوی که از بی‌التفاتی آید قضا نمی‌آورد؛ عمدِ عالم قضا می‌آورد. همین ضابطه در مزه‌مزه با شرط عدم نزول آب جاری است.
حکمت سلامت در شریعت
شریعت سلامت بدن را از اسرار صوم می‌شمارد بی‌آنکه روزه را به رژیم فروکاهد. ضعف آغازین نشانهٔ تباهی نیست؛ آغاز اعتدال است. رها کردن روند پس از سی روز، هدر دادن تمحیص بدن است.
چله‌ها و عادت بدن
شوال و چلهٔ کلیمی و سنت جابر، حلقه‌های عادت‌دادن بدن به توسط‌اند. افراط وصل و تفریط رهاکردن، هر دو ضد حکمت‌اند. اعتدال مزاج شرط فهم معارف سنگین است.
ضعف آغازین و اعتدال پایانی
روزهای نخست روزه با ضعف و غش همراه است؛ این نشانهٔ تباهی نیست، آغاز پالایش است. هرچه پیش رود بدن آماده‌تر و معتدل‌تر می‌شود و سموم دفع می‌گردد. رها کردن روند به بهانهٔ ضعف آغازین، از دست دادن حکمت «صوموا تصحوا» است.
شش روز شوال و استمرار توسط
پس از عید که روزه حرام است، شش روز مستحب شوال پل استمرار اعتدال است. شارع نمی‌خواهد بدن پس از سی روز رها شود. نگاه به ضعف نباید جای نگاه به تمحیص بدن بنشیند؛ هزینهٔ بیماری‌های بعدی با این اعتدال کاهش می‌یابد.
چلهٔ کلیمی و سنت جابر
از اول ذی‌قعده تا عید قربان میدان چله است و روزه بهترین عمل آن. شرع عنوان چلهٔ حسینیه ندارد؛ اما جابر از عاشورا تا اربعین روزه گرفت و بر مزار افطار کرد. این توالی چهل‌ها بدن را برای فهم معارف سنگین عادت می‌دهد.
تنظیم خوردن و خواب؛ سخن بهجت
نخوردن مطلق و نخوابیدن مطلق مقصود نیست؛ جابه‌جایی ساعات است. دو ساعت را نخواب و نماز شب بخوان؛ روز را با ادب جوع سپری کن و هنگامش بخور. بدن معتدل کشف می‌پذیرد و بار حکمت برمی‌دارد؛ بدن نامعتدل حتی با زور معلم نمی‌فهمد.
توسط در افطار و سحر
افراط در خوردن پس از اذان، اعتدال روز را بر باد می‌دهد؛ تفریط در نخوردنِ وصل، شرع را زیر پا می‌گذارد. توسط آن است که امر «بخور» و «نخورم» هر دو از یک شارع شنیده شود و بدن میان دو قطب نشکند.
پیوند جوع و کشف",
"گاه نکته‌ای کشفی در دل شب می‌روید چون مزاج معتدل شده است. روزه، زمینهٔ این اعتدال است. فهم عقلی معارف نیز دقایق دارد که بر پایهٔ همین اعتدال می‌نشیند؛ بدون آن، تعلیم سنگین بر زمین می‌ماند.
پیوند جوع و کشف
گاه نکته‌ای کشفی در دل شب می‌روید چون مزاج معتدل شده است. روزه زمینهٔ این اعتدال است. فهم معارف سنگین نیز بر پایهٔ همین اعتدال می‌نشیند؛ بدون آن تعلیم بر زمین می‌ماند. ازاین‌رو فقها و عرفا جوع منظم را کلید گشایش دانسته‌اند نه گرسنگی آشفته.
حرام‌بودن وصل و ادب امر و نهی
شرع در یک افق هم امر به امساک می‌کند و هم امر به افطار. چسباندن دو روز با ترک عمدی افطار، تمرد از امر دوم است. بدن را نباید به نام عشق از مدار شریعت بیرون برد؛ عشق در مدار امر حرکت می‌کند.
سلامت پیشگیرانه
اعتدال مزاج هزینهٔ بیماری‌های سنگین بعدی را می‌کاهد. ادامهٔ روند پس از رمضان با شش روز و چله‌ها، سرمایه‌گذاری در سلامت جسم و فهم است. ضعف آغازین قیمت ورود است نه دلیل خروج.
جمع فقه روزه و اسرار آن
بلع سهو و مزه‌مزهٔ مشروط، ادب ظاهر امساک‌اند؛ صوموا تصحوا و توسط و تنظیم ساعات، باطن حکمت‌اند. ظاهر بدون باطن خشک است و باطن بدون ظاهر بی‌ضابطه. روزه‌دار کامل هر دو را با هم نگاه می‌دارد. امید که با توسط در صوم، مزاج و فهم هر دو اعتدال یابند و عاقبت ختم به خیر گردد.
سلام بر حسین در افق اعتدال
دل رقیق از جوع منظم، برای زیارت و گریستن بر اباعبدالله آماده‌تر است. اعتدال مزاج نه تنها فهم حکمت که رقت قلب را نیز می‌پرورد؛ ازاین‌رو روزه و ولایت در عمل به هم می‌رسند.
یادداشت پایانی: متن حاضر از پیاده‌سازی ماشینی گفتار (ASR) تهیه و برای مطالعهٔ کتابی ویرایش شده است. ترجمه‌های فارسیِ زیر عبارات عربی توسط مدل افزوده شده‌اند و جزو سخنان استاد نیستند. گفتار حاضران، پرسش‌وپاسخ‌های پس از درس و صداهای جانبی حذف شده‌اند. تقسیم‌بندی‌های فنی Segments در متن نهایی آورده نشده است.