یادداشت: ترجمه‌های فارسیِ زیرِ عبارات عربی در این متن، توسط مدل افزوده شده‌اند و جزو سخنان استاد نیستند.

پس از نزول روح اعظم؛ هم‌نشینی شب قدر

تبریک شروع سال جدید معنوی‌تان. شب سختی را پشت سر گذاشتیم و سنگین و باید هم چنین باشد. تنزل الملائکة والروح فیها. وقتی روح — روح اعظم که بزرگ‌ترین فرشتۀ خداست و حتی از حضرت جبرائیل هم اعظم و بزرگ‌تر است — دیشب نازل شده دیگر باید شب سنگینی می‌بود. دیشب همه ما به یک معنا هم‌نشین با حضرت روح شدیم و همه ملائکه با آن کثرتی که دارند — الملائکه همه — نازل شدند. آنان چون جنسشان عقل است لذا یکی از بهترین کارها دیشب کار علمی و عقلی بود که بحثش گذشت. آنان چون واسطۀ فیض‌اند کار را آسان‌تر کردند برای نزول فیض بر جان‌های ما. لذا باید اکنون وضعیت ما از هر حیث حتی قوای وجودی نفسمان از روزهای قبل فرق کرده باشد. این یک اثر هم‌نشینی نفس روح اعظم و ملائکه وقتی بر حضرت حجت نازل می‌شوند و آن توجهی که حضرت حجت به تک‌تک مخلوقات و کائنات دارند در حین امضای پروندۀ تک‌تک ما؛ این‌ها همه تأثیرگذارند.

آثار نفس؛ هم‌نشینی نفوس

اتفاقاً در خصوص خاصیت نفس، خواص نفس، کیفیات و آثار نفس بزرگان زیاد قلم زده‌اند. مثلاً خود شیخ‌الرئیس علیه‌الرحمه در شفای نفس آنجا دارد یا مثلاً مرحوم ملا محسن فیض علیه‌الرحمه در آن مجلدات سه‌گانۀ علم‌الیقین و عین‌الیقین و حق‌الیقینش که با هم تو یک جلد چاپ شده. خیلی حضرت استاد سفارش می‌کردند به این کتاب، به این سه تا کتاب. یکی از فصولش را می‌پردازد به آثار نفس. خیلی سنگین، شیرین.

عجیب که حضرت استاد می‌فرمودند عین مثالی که در شرح فصوص — مداخل دوازده‌گانۀ قیصری بر فصوص — علامه حسن‌زاده شرح می‌دهد، آنجا خود حضرت استاد می‌فرمایند که اگر کسی مثلاً مثال می‌زنند شعر می‌گوید. تو بروی زیاد مدت زیادی با این بپری کنارش بنشینی، می‌بینی در تو هم هوس شعر گفتن گل می‌کند. این تأثیر نفس است، نفوس. خیلی آدم باید مراقب باشد با کی می‌نشیند. بحث ما از کجا شروع شد؟ اینکه دیشب ما هم‌نشین بودیم، هم‌نفس بودیم با حضرت روح. این از درون‌مایه‌های عجیب و غریب ماه مبارک رمضان و دیشب است که متأسفانه دارد از دست ما می‌رود. معلوم هم نیست سال بعد زنده باشیم. پس هم‌نشین انقدر تأثیر دارد. خیلی خیلی.

نفوس شرور، شریر. خیلی باید آدم — تا نگاهش می‌کنی بعضی‌ها را اصلاً تا می‌نشینی کنارش شروع می‌کند دروغ، غیبت فلان. اصلاً بعضی‌ها نفسشان انقدر پلید است. بالعکسش هم هست. انقدر بعضی‌ها پاک می‌شوند که به محض اینکه می‌نشینی کنارش نفست — اصلاً ثقل نفس ناطقه، آن باطنت خالص می‌شود. یاد خدا می‌افتی، می‌بینیش.

روایت مجمع‌البیان؛ اثر هم‌نشینی با پیامبر

حالا مرحوم طبرسی یک داستان جالبی می‌آورد در مجمع‌البیانش از یک آدم خبیثی که حالا اسمش از خاطرم رفته. در این روایت می‌آورد که اثر هم‌نشینی — این روایت را گوش بدهید خیلی عجیب است. می‌گوید که یک کسی بود آدم درستی نبود. نفسش به سمت پلیدی‌ها رفته بود. اما چنان هم‌نشینی با پیامبر در او تأثیر کرد، می‌آمد هی بغل پیامبر وقتی مخصوصاً پیامبر با کتاب است و القا می‌کرد بنویسید آیات را، همان لحظه‌ای که نازل می‌شد این هم نشسته بود. یک روز با پررویی کنار پیامبر در محضر پیامبر. آیه داشت نازل می‌شد، این داشت می‌نوشت. حضرت استاد علامه حسن‌زاده هم این را گفته‌اند یک روز یادم قشنگ که این قصه روایت را شرح دادند خیلی شیرین. که بعد همین‌طور که پیامبر داشت آیه را می‌گفت، این جلو جلو انتهای آیه را گفت مثلاً کان الله عزیزاً حکیما. زودتر جلو جلو آخر آن اسمایی که می‌آید آخر آیه‌ها این را گفت. پیامبر یک نگاه به او کرد. این اثر هم‌نشینی آن افاضات و القائات هم‌نشینی با پیامبر است. حتی در یک نفس آن‌طوری هم چگونه می‌تواند تأثیری بگذارد که خود علامه هم یادم است تأکید می‌کرد که این اثر هم‌نشینی با پیامبر بوده که توانست جلوتر برود. چون لایه‌لایه دارد نازل می‌شود.

نفس خیلی مهم است. آثار نفس؛ با کی می‌نشینی. قدیم‌ها یادتان هست مهره‌هایی آویزان می‌کردند به کلاه یا لباس بچه‌ها؟ مخصوصاً به رنگ کبود. احسنت. این‌ها اتفاقاً روی آن رنگ کبود علامه تأکید دارد. می‌گوید آن جلوی چشم را می‌گیرد. اصلاً اصابة العین تو روایات آمده از آثار نفس زدن دیگران با چشم. چگونه است که ما چشم مثلاً زخم زبان داریم، زخم قلم داریم. یک چیزی می‌نویسی پدر یکی را درمی‌آوری. زخم چشم هم داریم. چشم حسود. خیلی این‌ها آثار نفس. و کی ما می‌خواهیم تو معرفت نفس پیش برویم این‌ها را بدانیم که حداقل آثار نفس خودمان را پیدا کنیم. چه جور آدمی هستیم و خودمان را در معرض آثار بد و خبث باطنی بعضی‌ها و نفوس پلید بعضی‌ها قرار ندهیم بلکه برویم در محضر بزرگان. خلاصه دیشب در محضر روح اعظم بودیم. نوش جان همه‌مان. ان‌شاءالله خوش به حال کسی که توبره‌اش پر شده از معارف الهیه. عاقبت‌مان ان‌شاءالله ختم به خیر بشود و برکت صلوات بر محمد و آل محمد.

«اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ»

ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): خدایا، بر محمد و خاندان محمد درود فرست.

مراقبت از محضر نفوس

دیشب هم‌نشین روح اعظم و ملائکه بودیم؛ نوش جان. اثر هم‌نشینی چنان است که حتی نفس خبیث در محضر پیامبر جلوتر از نزول آیه نام‌های پایان آیه را گفت. بالعکس، کنار نفس پلید دروغ و غیبت می‌جوشد. قدیم مهرۀ کبود برای چشم‌زخم می‌آویختند؛ روایات اصابة العین را از آثار نفس دانسته‌اند. زخم زبان و زخم قلم و زخم چشم هر سه از نفس‌اند. در معرفت نفس باید آثار نفس خود را شناخت و خود را در معرض خبث باطنی دیگران نگذاشت؛ بلکه در محضر بزرگان نشست تا توبره از معارف پر شود.

سال معنوی نو با سنگینی نزول روح اعظم آغاز شد؛ باید قوای نفس از روزهای پیش فرق کرده باشد. سفارش شیخ‌الرئیس و فیض به آثار نفس، و مثال شعر گفتن کنار شاعر، همه یک سخن‌اند: هم‌نشین تو را می‌سازد. دیشب هم‌نشین روح و ملائکه بودیم؛ خوشا کسی که توبره‌اش از معارف پر شد و خود را از نفوس پلید دور نگه داشت.

یادداشت پایانی: متن حاضر از پیاده‌سازی ماشینی گفتار (ASR) تهیه و برای مطالعهٔ کتابی ویرایش شده است. ترجمه‌های فارسیِ زیر عبارات عربی توسط مدل افزوده شده‌اند و جزو سخنان استاد نیستند. گفتار حاضران، پرسش‌وپاسخ‌های پس از درس و صداهای جانبی حذف شده‌اند. تقسیم‌بندی‌های فنی Segments در متن نهایی آورده نشده است.