یادداشت: ترجمه‌های فارسیِ زیرِ عبارات عربی در این متن، توسط مدل افزوده شده‌اند و جزو سخنان استاد نیستند.
تنزیل ملائکه و روح؛ کثرت ملائکه
بحث پیرامون تنزیل ملائکه و روح در شب قدر بود که درون‌مایۀ این ماه را مشخص می‌کرد؛ یکی از وجوهش. علامه حسن‌زاده علیه‌الرحمه اشاره کرده‌اند که کثرت مخلوقات خدا در میان مخلوقات الهی هیچ‌کدام به کثرت ملائکه نیست. حتی در ذره‌ذرۀ کائنات، در جزئی‌ترین و کوچک‌ترین اجزاء عالم امکانی — مثل اتم حتی — آنجا ملائکه هستند و آنان واسطۀ فیض‌اند میان عالم امر و عالم خلق. اصلاً نمی‌شود جز این؛ چون و لن تجد لسنة الله تبدیلا. سنت الهیه دایرۀ اسباب فیض را می‌رساند و وسیلۀ فیض ملائکه‌اند که از شؤون ولایت کلیۀ الهیه‌اند؛ سربازان و جنود امام عصرند؛ سربازان و جنود انسان کامل‌اند و همه‌جا هستند.
علامه فرمودند در خود بدن انسان این‌همه میلیاردها میلیارد — اصلاً غیرقابل شمارش — اتم وجود دارد. بیرون از ما: جمادات، نباتات، انسان‌ها، حیوان‌ها؛ این‌همه کثرات جزء به جزء تحت تدبیر المدبرات امرا ملائکه‌اند. حالا این ملائکه دسته‌بندی دارند. بعضی ملائکه را به دو دستۀ ملکوتی و جبروتی تقسیم می‌کنند؛ بعضی می‌گویند نشئۀ ملک هم هست بعد ملکوت بعد جبروت به نسبت رتبه‌هاشان. بعضی می‌گویند ملائکه مهیمین یا کروبیین و غیر آن‌ها.
تمایز روح و ملائکه؛ روح اعظم
آنچه مسلم است در خصوص وجه تمایز میان روح و ملائکه که هر دو نازل‌اند: ملائکه نازل می‌شوند هم روح. چه فرقی میان روح و دیگر ملائکه هست؟ بزرگان اهل معرفت تصریح کرده‌اند — مثلاً خود حضرت امام در آداب الصلوات بحث قشنگی دارند — که ملائکه‌ای که در شب قدر نازل می‌شوند بر امام عصر و می‌آیند به عالم خاکی به نشئۀ ملک، نسبت به ملائکۀ دیگر قرب خیلی شدیدتری به خدا دارند؛ مقامشان خیلی بالاتر است. اما روح اختصاص به ملائکه مهیمین یا کروبیین دارد؛ یعنی از میان ملائکه از همه مقامش بالاتر است.
رتبه‌اش را این‌طور فرض کرده‌اند و گفته‌اند جبرائیل که یکی از باعظمت‌ترین — جزو ملائکۀ اربعه — است و ملک علم است؛ یعنی علم خدا شده جبرائیل؛ علم پیامبر شده جبرائیل. ایشان آخرین رتبه را دارد در میان ملائکۀ مقربین و کروبیین. حساب کنید میان آن‌همه ملائکۀ مقربین کروبیین ایشان آخرین رتبه را دارد که مادون آن می‌شود بعد از کروبیین ملائکۀ دیگر. حالا نسبت را در میان آن فوج ملائکۀ کروبیین: اولین ملک روح است که ارتباط میان همۀ این اسباب فیض را با حضرت حق برقرار می‌کند. اولین ملک میان این‌همه وساطت فیض در این کثرات — این‌همه ملائکه که شمارش نمی‌شود کرد — اولین ملک که ارتباط با ذات حضرت حق دارد روح است. حالا حساب کنید چه شبی است؟ چه درون‌مایه‌ای دارد این ماه که آن روح می‌آید نازل می‌شود؛ یعنی از آن مرتبۀ والای والا که غیرقابل تصور ماست می‌آید نازل می‌شود. و آن عزیزی که این روح به او نازل می‌شود چه عظمتی دارد که آن در آن مراتب عالیه می‌آید و نازل می‌شود بر این آقا. و چه شبی است که شده ظرف نزول حضرت روح.
ینزّل الملائکة بالروح؛ روح القدس
این ماحصل حدود سه چهار ساعت مطالعه از کتاب‌های بزرگانی مثل علامه حسن‌زاده و حضرت امام است. آیه‌ای در قرآن هست — آیۀ هشتادوهفت بقره — منتسب به حضرت عیسی: و ایدناه بروح القدس. حضرت عیسی با آن عظمتش مؤید بوده به روح القدس. حالا روح القدس کیست؟ حساب کنید. حضرت عیسی که شده مؤید به روح القدس تازه.
«يُنَزِّلُ الْمَلَائِكَةَ بِالرُّوحِ مِنْ أَمْرِهِ» (سوره نحل، آیه ۲)
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): فرشتگان را با روح از امر خویش فرو می‌فرستد.
آیۀ دو سورۀ نحل: ینزل الملائکة بالروح من امره. الله اکبر. الملائکه‌ای که اینجا آمده یعنی همۀ ملائکه‌ای که نازل می‌شوند؛ به کمک کی نازل می‌شوند؟ نگفته و الروح که بگوییم ملائکه و روح نازل می‌شوند. بروح یعنی آن کسی که این‌ها را تنزل بهشان می‌دهد، سان بهشان می‌دهد، دستور می‌دهد به امر الهی؛ آن هم من امره. کیست؟ حضرت روح. یعنی همۀ ملائکه تحت‌الامر حضرت روح‌اند. الله اکبر. حالا کثرت ملائکه را بگیر و بنگر این چه عظمتی دارد، چه شدیدالقوایی. حالا حضرت جبرائیل را می‌گویند شدیدالقوی؛ او دیگر چه شدتی دارد در قوی که جبرائیل و میکائیل و اسرافیل و ملک‌الموت — قابض‌الارواح که مجری اسم قابض الهی است از هر مرتبۀ مادون قبض می‌کند به مرتبۀ مافوق می‌کشاند — این‌ها همه تحت امرش‌اند.
روح مظهر اسم الله؛ فطرت الله در انسان
از مدخل دهم مداخل دوازده‌گانۀ علامه قیصری بر فصوص ابن عربی آمده که مظهر ذات الهی یا مظهر اسم الله روح است. مظهر اسم الله روح است یعنی چه؟ الله اسم جامع است؛ همۀ اسماء در اوست. آنجا که قرآن دربارۀ حضرت آدم می‌فرماید و علم آدم الاسماء کلها — همۀ اسماء را به آدم تعلیم دادیم — این همۀ اسماء می‌شود الله؛ یعنی الله را تعلیم دادیم و حضرت آدم می‌شود مظهری از مظاهر اسم الله.
«فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْهَا» (سوره روم، آیه ۳۰)
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): فطرت الهی که مردم را بر آن سرشته است.
اگر همۀ اسماء در الله است آیه‌ای هست: فطرت الله التی فطر الناس علیها. الناس همۀ مردم از آن فطرت الله دارند. فطرت الله چیست؟ همان علم آدم الاسماء؛ یعنی فشرده‌شده و مندمج آن فطرت که از الله است و اسم جامع است در همۀ مردم هست؛ همان فطرتشان است. اگر این هست چه کسی مظهر روح، مظهر الله بود به نحو اعظم؟ گفتیم روح. در جلسات پیش گفتیم. پس ما در وجود خودمان از حضرت روح اعظم که شب قدر نازل می‌شود مظهری داریم، جلوه‌ای داریم که روح ماست. این هم یک اثبات دیگر بر مدعاست.
اما حالا ارتباط این روح — دیگر فرصت نیست؛ می‌خواستم این ارتباط را سنجاق کنم شیرین بشود اما ان‌شاءالله فردا اگر زنده بودیم که شب قدر هم هست فردا شب خوبی هم بهش رسیدیم. ارتباط این روح با حضرت زهرا چگونه است؟ آن موقع برسیم به آنجا که حقیقت لیلةالقدر حضرت زهرا سلام‌الله‌علیهاست. اجازت دهید فردا درباره‌اش صحبت کنیم. خیلی شیرین است و خیلی به دردمان می‌خورد. شب قدر دیگر این‌همه نه جلسه ما پیرامون در ماه رمضان به صورت نظری حرف زدیم. فردا به سمت دیگر — به صورت عملی — می‌شود که حالا چه کنیم. ان‌شاءالله عاقبت همه‌مان ختم به خیر بشود و برکت صلوات بر محمد و آل محمد.
«اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ»
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): خدایا، بر محمد و خاندان محمد درود فرست.
یادداشت پایانی: متن حاضر از پیاده‌سازی ماشینی گفتار (ASR) تهیه و برای مطالعهٔ کتابی ویرایش شده است. ترجمه‌های فارسیِ زیر عبارات عربی توسط مدل افزوده شده‌اند و جزو سخنان استاد نیستند. گفتار حاضران، پرسش‌وپاسخ‌های پس از درس و صداهای جانبی حذف شده‌اند. تقسیم‌بندی‌های فنی Segments در متن نهایی آورده نشده است.